Parafia w Wieliczce BETA 1

 

 

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY - rys historyczny

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY

           
Kościół parafialny p.w. św. Klemensa w Wieliczce, powstał ponad 200 lat temu na fundamentach gotyckiej świątyni, której mury spękały na skutek szkód górniczych i wstrząsów podziemnych.

Parafia Wieliczka należy prawdopodobnie do jednej z najstarszych parafii na prawym brzegu Wisły na południe od Krakowa. Jest to bardzo trudne do ustalenia, gdyż Jan Długosz uważa inaczej twierdząc, że niewątpliwie starsze są parafie biskupicka i dziekanowicka. Długosz wyraźnie podaje, że dochody z Wieliczki i najbliższych okolic należały niegdyś do parafii Biskupice. Inaczej uważa Bolesław Kumor twierdząc, że parafia pod wezwaniem św. Klemensa papieża Męczennika  swymi początkami sięga pierwszej połowy XII wielu, a może nawet powstała wcześniej i należała do najstarszych parafii w starym kompleksie osadniczym na prawym brzegu Wisły, na południe od Krakowa.
Równocześnie bardzo prawdopodobnym jest, że patronat nad parafią biskupicką i wielicką, sprawowali od początki benedyktyni z Tyńca, którzy posiadali wyjątkowo bogate uposażenia w dobra i dochody, co świadczy o wyjątkowo ważnej roli, jaką władcy przywiązywali do benedyktynów, którzy jak podaje tradycja tyniecka zostali osadzeni ok. 1044 roku przez Kazimierza Odnowiciela.
Nie rozstrzygnięto do dnia dzisiejszego zagadnienia początków organizacji parafialnej w Polsce. Pojecie parafii w XI wieku nie istniało i w tym okresie  nie jest dostatecznie wyjaśnione z powodu braku źródeł.

Powstanie placówki duszpasterskiej w Wieliczce określa się na rok 1059, kiedy kaplica pod wezwaniem św. Klemensa została przerobiona na modrzewiowy kościół poświęcony przez biskupa Aarona  w tymże roku. Zatem pierwszy kościół w Wieliczce został zbudowany w XI wieku a duszpasterzami w nim byli od początku benedyktyni z Tyńca. (Lub i był związany z Benedyktynami z Tyńca, gdyż oni pełnili obowiązki duszpasterskie w Wieliczce.)

Związek Benedyktynów z Wieliczką potwierdzają dokumenty legata Idziego z 1105 roku, względnie z 1123 roku, stwierdzające stan posiadania opactwa tynieckiego. Dokument ten zatwierdza kościołowi tynieckiemu to wszystko co posiada, a zatem co najmniej od XII wieku Benedyktyni mieli zabezpieczone opłaty targowe, dochody płynące z czterech karczem będących własnością Tyńca, a przede wszystkim z produkcji soli, czyli deputaty solne z wielickiej warzelni. Dokument powyższy został nadany przez króla Bolesława Szczodrego i królową Judytę.

To wszystko nasuwa przypuszczenie, że przy "Wielkiej Soli" musiała funkcjonować placówka benedyktyńska co najmniej od drugiej połowy XI wieku.
W roku 1241, podczas napadu Tatarów na Polskę, spłonęło miasto i kościół. Odbudowa kościoła i miasta rozpoczyna się ok. roku 1279 za panowania Bolesława Wstydliwego i jego żony Kunegundy zwanej inaczej Kingą.  Po spaleniu osady przez Tatarów Benedyktyni wcześnie odbudowali kościół, aby ludność mogła kontynuować praktyki religijne. Plan nowego miasta wciągnął kościół w obręb miasta. Zarówno kościół jak i budynki wokół kościoła znalazły się tuż przy północno - wschodniej granicy miasta.


Pierwsza wzmianka o kościele parafialnym św. Klemensa w Wieliczce znajduje się w bulli Grzegorza IX z 1229 roku, co poświadcza, że kościół w XIII wieku już istniał. Pierwotny - prawdopodobnie drewniany kościół został zastąpiony przez murowaną świątynię w stylu gotyckim, która otrzymała wystrój barokowy.
Kościół św. Klemensa był w tym czasie murowany, o czym świadczą fundamenty, które odsłonięto w czasie badań wykopaliskowych lub ich negatywy.

Po raz pierwszy parafia wielicka jest wzmiankowana w źródłach pod rokiem 1325, gdy jej proboszczem był Henryk. Nie oznacza to oczywiście czasu powstania parafii, której erekcja musiała nastąpić znacznie wcześniej.

Drugi kościół w stylu gotyckim został zbudowany ok. rokuBudowę kościoła rozpoczął proboszcz diecezjalny Maciej, w roku 1331. Ukończenie wielickiego kościoła parafialnego nastąpiło niedługo po roku 1354 .

W dokumencie opata tynieckiego Jana z 10 XII 1354 roku czytamy o fundacji kaplicy bachmistrzowskiej przy kościele parafialnym św. Klemensa w Wieliczce. Możną ten dokument interpretować trojako: po pierwsze, kaplice wznoszono przy stojącym gotyckim budynku kościelnym, po drugie, mury kaplicy rosły wraz z murami kościoła gotyckiego, po trzecie, stanęła ona przy wcześniejszym kościele romańskim, wzniesionym na tym samym miejscu, na którym wybudowano potem gotycką wielicką farę.

Od XIV wieku parafia obejmowała opieka duszpasterską górników wielickiej saliny, w zamian za co zarząd żupy wypłacał pensje solne a następnie pieniężne proboszczowi i zobowiązany był współuczestniczyć w kosztach utrzymania kościoła.
Od XV wieku proboszczami parafii zostają profesorowie Akademii Krakowskiej. Były wśród nich wybitne indywidualności, jak kanonik kielecki, Mikołaj z Moskorzewa, zwany od 1423 roku plebanem "wielickim". Najsłynniejszym proboszczem od 1440 roku,  był Grzegorz  Sanoka, późniejszy arcybiskup lwowski, który studiował w Akademii Krakowskiej a także na uniwersytetach włoskich. Po objęciu wielickiego probostwa dbał o parafię i kościół farny oraz utworzył w naszym mieście pierwsze w Polsce stowarzyszenie naukowe, gdzie prowadzono dysputy naukowe z udziałem uczonych krakowskich.

Kościół św. Klemensa jest trzynawowy i czteroprzęsłowy. Prezbiterium jest zakończone  trójbocznie. Nad prezbiterium jest mały dzwon zwany sygnaturką.
 Kościół ma 55 metrów długości, jest dłuższy o 3 metry od poprzedniego gotyckiego kościoła. Ma 23 metry szerokości zaś prezbiterium ma 13 metrów szerokości. Wysokość ścian wynosi również 13 metrów. W kościele jest 10 okien.

Kościół parafialny nie uległ do końca XVIII wieku zasadniczym przeobrażeniom, ale na wskutek złego stanu wyrobisk górniczych w kopalni soli, które znajdowały się pod budynkiem kościoła , był on coraz bardziej zagrożony ruiną, do której jednak doszło ostatecznie po koniec  XVIII wieku.

Gotycki kościół parafialny został zniszczony na skutek trzęsienia ziemi spowodowanego obwałami w kopalni soli i rozebrany w 1786 r.
Z budowli tej pozostały zaledwie fundamenty i część przyziemia oraz pozbawiona kopuły kaplica Bachmistrzowska czyli  kaplica Morsztynów, gdyż w momencie rozbiórki gotyckiej budowli, była nowym dodatkiem do tegoż budynku. Dlatego bardzo trudno jest stwierdzić nawet w przybliżeniu, co znajdowało się w gotyckiej świątyni.

W tym samym miejscu w 1800 roku  cesarz Franciszek II zezwolił na budowę nowej  świątyni w naszym mieście. Pierwsze nabożeństwo w nowym kościele odprawiono w 1806 r. A dopiero po 19 latach Biskup Tyniecki Grzegorz Ziegler dnia 4 IV 1825 roku dokonał konsekracji kościoła. Pierwsze wyposażenie kościoła stanowił Krucyfiks (Krzyż) z XVIII wieku znajdujący się wówczas prezbiterium kościoła, kazalnica oraz barokowa chrzcielnica.


W 1830 r. wybielono kościół i remontowano dach kościoła.

W swych notatkach Ks. Grohs w 1969 roku zapisał, że: "Prace przy odwodnieniu kościoła parafialnego trwały przez cały czerwiec, lecz nie szły tak dobrze jak powinny, gdyż nikt z parafian nie dopomagał fachowa radą i pomocą, przez to wzrosły niepomiernie koszta tych prac"

W kazaniu niedzielnym 3 maja 1970 roku Ks. Proboszcz Wł. Grohs  powiadomił parafian, że za deski potrzebne do malowania kościoła,

"Malowanie Nawy Głównej - pisał Ks. Grohs w swym maszynopisie Kroniki parafialnej -  nie udało się wykończyć na Boże Narodzenie w 1970 roku, lecz sufit został odsłonięty, żeby parafianie mogli widzieć, jak pięknie będzie wyglądał nasz kościół po skończeniu odnawiania".

Odnowiono ławki w kościele

W maju 1974 roku rozpoczęły się prace przy odnawianiu kościoła z zewnątrz wraz z remontem fasady.


 


WebDesign Pablo
© www.complex-media.pl
© complex-media 2006